Tập huấn Tiêu chuẩn Hữu cơ VOAA: Nhận diện sản phẩm hữu cơ từ tiêu chuẩn đến thị trường

Học viên lớp tập huấn Tiêu chuẩn Hữu cơ VOAA tham quan, tìm hiểu nhãn mác và chứng nhận tại cửa hàng Moom - Organic & Safe Food, phường Xuân Đỉnh, TP Hà Nội.

Thực hiện kế hoạch hoạt động triển khai trong khuôn khổ dự án “Tăng cường năng lực cho Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam” (KVP1052), hợp tác giữa VOAA và Naturland dưới sự tài trợ của SEQUA trong năm 2026, Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam (VOAA) đã tổ chức chương trình Tập huấn Tiêu chuẩn Hữu cơ - TCCS 01:2024/VOAA

Thực hành nhận diện sản phẩm hữu cơ

Cụ thể, sáng 28/3, trong khuôn khổ lớp tập huấn Tiêu chuẩn Hữu cơ VOAA, các học viên đã tham gia chương trình thăm quan thực tế tại cửa hàng Moom - Organic & Safe Food tại phường Xuân Đỉnh, TP. Hà Nội. Theo VOAA, hoạt động này là một bài tập thực hành trong chương trình tập huấn, giúp học viên quan sát trực tiếp cách sản phẩm hữu cơ được trưng bày, ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc và tiếp cận người tiêu dùng trên thị trường. Từ đó, tiếp nối các kiến thức lý thuyết về tiêu chuẩn hữu cơ với thực tiễn lưu thông hàng hóa.

Tại cửa hàng, học viên được giao nhiệm vụ thu thập thông tin về các thông tin chứng nhận hữu cơ trên bao bì, nhận diện logo, tem truy xuất, mã QR và chuẩn bị báo cáo đánh giá sau khi quay lại lớp học. Đây là bước tiếp nối của buổi học ngày 27/3, khi học viên đã được trang bị kiến thức nền tảng về nguyên tắc nông nghiệp hữu cơ, hệ thống tiêu chuẩn, chứng nhận và cách gọi đúng đối với sản phẩm hữu cơ, sản phẩm chuyển đổi hay sản phẩm sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ.

Ông Thái Anh Tuấn, đại diện Công ty Cổ phần Moom Organic

Trao đổi với đoàn học viên, ông Thái Anh Tuấn, đại diện Công ty Cổ phần Moom Organic chia sẻ khá thẳng thắn về những yêu cầu thực tế, để một sản phẩm có thể vào hệ thống phân phối với tư cách hàng hữu cơ. Theo ông Tuấn, điều kiện đầu tiên và bắt buộc là phải có chứng nhận hữu cơ.

Đại diện Moom Organic nhấn mạnh, sản phẩm hữu cơ muốn được đưa ra thị trường một cách nghiêm túc thì không thể chỉ dừng ở lời giới thiệu hay cam kết miệng, mà phải có hồ sơ, sổ sách, quy trình rõ ràng và căn cứ chứng nhận cụ thể.

Ngoài yếu tố chứng nhận, ông Thái Anh Tuấn cho biết nhà cung cấp còn phải đáp ứng các yêu cầu ngày càng chặt chẽ về hóa đơn, chứng từ và hồ sơ pháp lý. Trong bối cảnh hệ thống quản lý thuế thay đổi theo cách vận hành tự động, nếu đầu vào không có hóa đơn hợp lệ thì đơn vị thu mua cũng gặp rủi ro trong giải trình. Điều này có nghĩa là người sản xuất muốn đi xa hơn trong chuỗi cung ứng không chỉ cần làm đúng kỹ thuật, mà còn phải từng bước tổ chức lại sản xuất theo hướng bài bản hơn, có pháp nhân, có đầu mối giao dịch rõ ràng, phù hợp với yêu cầu của thị trường hiện đại.

Hoạt động thực tế giúp học viên đối chiếu giữa tiêu chuẩn hữu cơ và cách sản phẩm được thể hiện trên bao bì ngoài thị trường.

Từ câu hỏi thực tế của học viên về khả năng đưa sản phẩm vào chuỗi bán lẻ, đại diện Công ty Cổ phần Moom Organic cho biết hệ thống của mình luôn mong muốn trở thành cầu nối giữa người sản xuất với thị trường. Tuy nhiên, sự sẵn sàng từ phía nhà phân phối chỉ là một phần; để bán được sản phẩm, nhà sản xuất phải có đủ căn cứ để chứng minh chất lượng, tính hợp lệ và tính minh bạch của sản phẩm.

Một nội dung được các học viên đặc biệt quan tâm trong buổi thực tế là sản phẩm đang trong quá trình chuyển đổi có thể được tiêu thụ như thế nào. Trả lời câu hỏi này, ông Thái Anh Tuấn cho biết cửa hàng vẫn có thể tiêu thụ sản phẩm chuyển đổi, nhưng sản phẩm đó không được phép bán dưới danh nghĩa “hữu cơ”. Theo ông Tuấn, trong giai đoạn này, sản phẩm chỉ có thể được giới thiệu như sản phẩm an toàn hoặc sản phẩm đang chuyển đổi, và mức giá thu mua cũng không thể tương đương với hàng đã được chứng nhận hữu cơ hoàn chỉnh.

Các học viên quan sát tem truy xuất nguồn gốc, logo chứng nhận và thông tin bao bì tại cửa hàng bán sản phẩm hữu cơ.

Liên quan đến vấn đề truy xuất nguồn gốc, Đại diện Moom Organic nhấn mạnh rằng tem truy xuất không phải là chi tiết phụ trên bao bì, mà là một trong những căn cứ quan trọng để xây dựng niềm tin với người tiêu dùng. Theo ông Tuấn, với một số hệ thống như PGS, mức độ minh bạch thông tin trên tem truy xuất được yêu cầu rất cao; người mua có thể dùng điện thoại quét mã QR để kiểm tra dữ liệu liên quan đến sản phẩm. Nếu tem không kích hoạt được hoặc không có thông tin, người tiêu dùng hoàn toàn có thể đặt câu hỏi về tính xác thực của hàng hóa.

Không chỉ dừng ở việc lắng nghe phía đơn vị phân phối, buổi tham quan thực tế còn cho thấy một thực tế khá rõ của thị trường hiện nay: cùng là sản phẩm được bày bán trong không gian hữu cơ, nhưng mức độ minh bạch, khả năng nhận diện và chất lượng thể hiện thông tin trên bao bì lại không đồng đều. Có sản phẩm ghi thông tin tương đối đầy đủ, có tem truy xuất, có logo chứng nhận rõ ràng; nhưng cũng có sản phẩm thể hiện chưa nổi bật, thông tin bị chìm, hoặc khiến người tiêu dùng phổ thông khó phân biệt được đâu là sản phẩm hữu cơ, đâu là sản phẩm an toàn, đâu là sản phẩm chỉ đang sử dụng ngôn ngữ tiếp thị.

Sau chuyến tham quan thực tế, các học viên thảo luận, đối chiếu thông tin nhãn mác và chứng nhận trên bao bì sản phẩm hữu cơ.

Kết nối tiêu chuẩn, chứng nhận và niềm tin thị trường

Sau khi kết thúc phần quan sát tại cửa hàng, các học viên quay trở lại lớp để trình bày kết quả phân tích. Tại phần báo cáo, mục tiêu của chuyến đi thực tế mới được thể hiện đầy đủ: học viên không chỉ “xem sản phẩm”, mà còn bắt đầu đọc nhãn bằng tư duy tiêu chuẩn.

Tại phiên thảo luận, đại diện các nhóm lần lượt đưa ra những ví dụ cụ thể. Nhóm thảo luận số 1 nêu trường hợp sản phẩm có dán tem truy xuất nhưng quét mã không ra thông tin. Theo đánh giá của nhóm, trong trường hợp sản phẩm gắn với yếu tố hữu cơ mà không xác minh được thông tin qua truy xuất, đó là một dấu hiệu chưa phù hợp.

Học viên trình bày kết quả quan sát tem nhãn, truy xuất nguồn gốc và thông tin chứng nhận sau buổi thực hành tại điểm bán.

Giảng viên Bùi Khánh Tùng đã nhắc lại với học viên một nguyên tắc quan trọng trong nhận diện sản phẩm trên thị trường: không thể kết luận sản phẩm là hữu cơ chỉ vì nó được đặt trên kệ hàng hữu cơ. Muốn kết luận, phải căn cứ vào các thông tin thể hiện chính thức trên bao bì, như tên sản phẩm, dấu hiệu chứng nhận, đơn vị đánh giá, mã số chứng nhận, mã truy xuất hoặc các thông tin bắt buộc đi kèm theo từng hệ thống tiêu chuẩn.

Trong phần báo cáo của các nhóm, đại diện nhóm thảo luận số 2 đã phân tích khá kỹ ba loại rau đang lưu thông trên thị trường để chỉ ra ưu điểm và hạn chế trong cách thể hiện thông tin trên bao bì. Theo nhóm 2, có sản phẩm truy xuất được tương đối đầy đủ nhưng chứng nhận hữu cơ chưa được đưa lên vị trí nổi bật; có sản phẩm được thiết kế với ý thức môi trường, nhưng về mặt cảm quan lại chưa thực sự thu hút người mua; cũng có sản phẩm mang nhiều logo, nhiều thông tin, song vẫn khiến người tiêu dùng băn khoăn vì chưa có công cụ truy xuất rõ ràng hoặc chưa đủ trực quan.

Một điểm đáng chú ý khác được nêu ra tại lớp tập huấn là vấn đề giá. Qua so sánh giữa các sản phẩm, học viên nhận thấy giá nông sản hữu cơ vẫn là một bài toán thực tế đối với không ít gia đình. Điều đó có nghĩa là ngoài câu chuyện đạt chuẩn, minh bạch và có chứng nhận, người làm hữu cơ còn phải đối diện với bài toán thị trường rộng hơn, đó là làm sao để sản phẩm vừa giữ được giá trị chất lượng, vừa từng bước mở rộng khả năng tiếp cận đối với người tiêu dùng.

Giảng viên Bùi Khánh Tùng thảo luận về nội dung đọc và hiểu quy tắc ghi nhãn hữu cơ.

Từ những ví dụ cụ thể đó, giảng viên Bùi Khánh Tùng tiếp tục thảo luận về nội dung đọc và hiểu quy tắc ghi nhãn hữu cơ. Theo ông Tùng, bất kỳ bộ tiêu chuẩn nào khi ban hành cũng đều có quy định tương đối chặt chẽ về màu sắc logo, kích thước hiển thị, vị trí đặt dấu hiệu chứng nhận, mã số tổ chức đánh giá, cũng như cách thể hiện các thông tin đi kèm. Nói cách khác, chứng nhận không chỉ là “tờ giấy cấp cho doanh nghiệp”, mà còn phải được thể hiện đúng cách trên bao bì khi sản phẩm lưu hành trên thị trường.

Tại lớp học, các học viên được hướng dẫn cách nhận diện một số hệ thống logo quốc tế như EU Organic, JAS của Nhật Bản, USDA Organic của Hoa Kỳ. Giảng viên Từ Thị Tuyết Nhung phân tích rằng, mỗi hệ thống đều có logic ghi nhãn riêng: có hệ thống yêu cầu hiển thị mã quốc gia, mã tổ chức chứng nhận; có hệ thống yêu cầu ghi trực tiếp tên đơn vị chứng nhận; trong khi có hệ thống không bắt buộc logo phải đi cùng toàn bộ thông tin ở một vị trí, nhưng vẫn đòi hỏi phải thể hiện rõ cơ quan chứng nhận ở đâu đó trên bao bì. Việc học cách “đọc” những chi tiết này, giúp học viên tiếp cận sản phẩm một cách chuẩn xác hơn.

Từ phần phân tích của giảng viên, một thực tế của thị trường hữu cơ Việt Nam cũng được nhìn nhận, thực tế hiện nay nhiều sản phẩm gây nhiễu thông tin cho người tiêu dùng. Có trường hợp sản phẩm được chứng nhận thật nhưng doanh nghiệp lại ghi nhãn chưa đúng quy cách. Có trường hợp doanh nghiệp sử dụng các thông điệp như “5 không” để tạo cảm giác an toàn, trong khi những thông điệp đó không thể thay thế cho hệ thống chứng nhận, giám sát và kiểm soát liên tục.

Chuyên gia Từ Thị Tuyết Nhung.

Chuyên gia Từ Thị Tuyết Nhung đánh giá, sự lộn xộn này đến từ nhiều phía: người tiêu dùng chưa có kỹ năng nhận diện, quản lý thị trường chưa thật đồng bộ, còn doanh nghiệp thì đôi khi vừa muốn mở rộng thị trường, vừa tìm cách tối ưu chi phí, dẫn đến việc truyền thông sản phẩm thiếu nhất quán.

Một nội dung quan trọng trong phiên học buổi chiều là phân biệt Tiêu chuẩn Hữu cơ VOAA với Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 11041 và một số cách tiếp cận quốc tế. Theo ông Bùi Khánh Tùng, trong thực tế sản xuất, người làm hữu cơ có thể cùng lúc phải tiếp cận nhiều bộ tiêu chuẩn khác nhau tùy theo nhu cầu của khách hàng và thị trường. Vì vậy, việc đối chiếu giữa các chuẩn không phải để so sánh đơn thuần, mà để người sản xuất biết mình đã có gì, còn thiếu gì và cần bổ sung gì khi muốn mở rộng sang những yêu cầu cao hơn.

Chuyên gia Bùi Khánh Tùng chia sẻ, tiêu chuẩn VOAA được phát triển từ nền tảng PGS Việt Nam, hệ thống đã được IFOAM công nhận từ trước, sau đó tiếp tục được cập nhật, bổ sung, hoàn thiện và được IFOAM công nhận ở phiên bản mới vào năm 2025. Điểm nổi bật của bộ tiêu chuẩn này là hướng tới một hệ thống sản xuất hữu cơ bền vững, có tính linh hoạt, phù hợp hơn với điều kiện canh tác của Việt Nam, đặc biệt là các hộ nông dân nhỏ và nhóm sản xuất quy mô vừa.

Phiên thảo luận buổi chiều giúp học viên kết nối lý thuyết tiêu chuẩn với thực tế thị trường.

Trong khi đó, TCVN 11041 được xây dựng với mức độ tham chiếu rộng hơn tới nhiều bộ tiêu chuẩn quốc tế, vì thế có xu hướng mang tính “khung” và tiệm cận xuất khẩu cao hơn. Cũng vì vậy, có những nội dung trong TCVN 11041 được thiết kế với yêu cầu khá chặt, khiến không ít người sản xuất cảm thấy khó áp dụng ngay trong điều kiện thực tế. Ông Tùng cho rằng, VOAA có ưu thế ở chỗ giải quyết khá trực tiếp nhiều nhu cầu mà người sản xuất trong nước hay gặp, như câu chuyện đánh giá đầu vào, hướng dẫn cụ thể hơn về một số loại hình sản xuất, truy xuất ở cấp nông dân, hay việc bổ sung nội dung công bằng xã hội vào cấu trúc tiêu chuẩn.

Cũng từ phần đối chiếu này, học viên được làm rõ thêm một số khác biệt cụ thể giữa các hệ thống tiêu chuẩn, như cách tiếp cận đối với sản xuất song song, thời gian chuyển đổi, yêu cầu vùng đệm, xử lý giống cây trồng, sử dụng phân bón khoáng thiên nhiên, thu hái tự nhiên, trồng nấm, rau mầm, thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y, quy định ghi nhãn và truy xuất nguồn gốc. Từ đó giúp học viên hiểu rằng, tiêu chuẩn hữu cơ không phải là một bộ quy định cứng nhắc chỉ để “làm cho có”, mà là hệ thống các yêu cầu liên kết chặt chẽ với nhau từ sản xuất, thu hoạch, sơ chế, chế biến cho đến cách sản phẩm hiện diện ngoài thị trường.

Trước khi kết thúc nội dung, giảng viên Bùi Khánh Tùng đưa ra một lời khuyên đáng chú ý: người sản xuất không nên để mình rơi vào cảm giác hoang mang trước quá nhiều tiêu chuẩn, quá nhiều thuật ngữ hay quá nhiều yêu cầu. Theo ông Tùng, cách tốt nhất là phải hiểu hữu cơ một cách hệ thống, đọc kỹ tiêu chuẩn, cái gì đã chắc thì làm, cái gì chưa chắc thì tiếp tục hỏi, tiếp tục thảo luận. Khi gặp điểm chưa rõ, cần quay trở lại với nguyên tắc và tiêu chuẩn, thay vì làm theo cảm tính.

ông Trịnh Văn Hải, Giám đốc Công ty Cổ phần HTH Trường Phát chia sẻ cảm nhận sau hai ngày tham gia lớp tập huấn Tiêu chuẩn Hữu cơ VOAA.

Tại phần bế mạc khóa học, ông Trịnh Văn Hải, Giám đốc Công ty Cổ phần HTH Trường Phát chia sẻ, trong bối cảnh xã hội chuyển động rất nhanh, việc có sự chuẩn bị bài bản về kiến thức và tiêu chuẩn về nông nghiệp hữu cơ sẽ là nền tảng cho một bước tiến bền vững của mỗi cá nhân, mỗi doanh nghiệp và cả cộng đồng sản xuất. Ông Hải bày tỏ sự trân trọng đối với nỗ lực kiên trì của Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam trong quá trình xây dựng bộ tiêu chuẩn, xem đây là một nền tảng quan trọng để người làm hữu cơ tại Việt Nam có thêm điểm tựa để phát triển.

Phát biểu bế mạc chương trình, bà Từ Thị Tuyết Nhung cho biết mục tiêu của lớp tập huấn không chỉ dừng ở việc phổ biến kiến thức, mà còn hướng tới giúp học viên có thể vận dụng tối đa những gì đã học vào thực tế sản xuất và hỗ trợ sản xuất. Sau khóa học, những cá nhân, tổ chức sẵn sàng chuyển sang sản xuất hữu cơ theo tiêu chuẩn của Hiệp hội có thể tiếp tục liên hệ để được tư vấn, đồng hành và hỗ trợ trong quá trình triển khai.

Lớp tập huấn Tiêu chuẩn Hữu cơ VOAA chụp ảnh lưu niệm.

Chuyên gia Từ Thị Tuyết Nhung cũng nhấn mạnh, lớp tập huấn lần này không chỉ dành cho hội viên, mà còn mở rộng tới những người đang sản xuất, những người đang hỗ trợ sản xuất và những cá nhân quan tâm đến lĩnh vực hữu cơ, với mong muốn kiến thức về tiêu chuẩn được lan tỏa rộng hơn trong cộng đồng. Từ những gì đã chia sẻ trong hai ngày làm việc, ban tổ chức kỳ vọng các kết nối hình thành trong khóa học sẽ tiếp tục được duy trì, qua đó tạo thêm động lực để người sản xuất, doanh nghiệp, hợp tác xã và các bên liên quan cùng tham gia vào quá trình phát triển nông nghiệp hữu cơ một cách bài bản, thực chất hơn.

Khép lại chương trình, giá trị lớn nhất của ngày tập huấn thứ 2 là được nhìn thấy toàn bộ hành trình của tiêu chuẩn khi bước ra thị trường: từ chứng nhận, ghi nhãn, truy xuất, cách thể hiện trên bao bì cho tới phản ứng của người tiêu dùng và quyết định của đơn vị phân phối. Chính sự kết nối ấy đã giúp lớp tập huấn vượt ra ngoài khuôn khổ của một khóa phổ biến kiến thức thông thường, trở thành một dịp để người học nhìn rõ hơn con đường mà sản phẩm hữu cơ phải đi qua nếu muốn có chỗ đứng bền vững trên thị trường.

VOAA mở đăng ký lớp tập huấn Tiêu chuẩn cơ sở TCCS 01:2024/VOAA Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam vừa phát đi thông báo mở đăng ký lớp tập huấn “Tiêu chuẩn cơ sở của Hiệp ...

VOAA tập huấn Tiêu chuẩn Hữu cơ: Chuẩn hóa nhận thức, minh bạch thực hành sản xuất Ngày 27/3, tại Hà Nội, Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam (VOAA) khai mạc lớp tập huấn Tiêu chuẩn Hữu cơ VOAA, nhằm ...

Chứng nhận đúng, ghi nhãn chuẩn: VOAA đồng hành cùng doanh nghiệp và HTX làm hữu cơ Chiều 19/12/2025, Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam (VOAA) đã tiến hành tổng kết chương trình tập huấn “Nông nghiệp hữu cơ - ...