SOFIX là công nghệ đánh giá đất dựa trên vi sinh đầu tiên trên thế giới. (Ảnh minh họa)

Tầm quan trọng “sức khỏe đất”

Theo các chuyên gia, cây trồng nông nghiệp muốn phát triển tốt, cho năng suất cao, chất lượng thì phụ thuộc vào các yếu tố chính, gồm: Giống, tính chất đất (thổ nhưỡng), điều kiện khí hậu, phân bón, sâu, bệnh hại thực vật và kỹ thuật canh tác của người trồng.

Trong đó, yếu tố thổ nhưỡng rất quan trọng mà yếu tố này lại phụ thuộc rất nhiều vào đá mẹ sinh ra nó (độ phì tiềm tàng), phụ thuộc vào lịch sử canh tác, thời gian và con người sử dụng đất đó (độ phì thực tế).

Tất cả những yếu tố trên sẽ kiến tạo nên độ phì của đất (độ màu mỡ). Chúng có thể làm giàu lên hoặc duy trì độ màu mỡ này hoặc cũng có thể làm cho đất trồng xấu đi, bạc màu, suy thoái và dẫn đến năng suất, chất lượng nông sản giảm sút.

Như vậy, muốn cây trồng cho năng suất, chất lượng cao, ít bị sâu bệnh, phụ thuộc rất nhiều vào độ phì (độ màu mỡ) của đất hay có một khái niệm dễ hiểu là sức khỏe đất. Tức là đất có khỏe thì cây trồng khỏe, con người khỏe.

Nhiều tác giả thuộc Hội Khoa học Đất cho rằng, các yếu tố chi phối độ phì nhiêu của đất gồm: Dung tích hấp thu (CEC) của đất; Độc tố trong các loại đất đặc thù; Yếu tố hạn chế thừa (đất phèn, đất mặn); Phức hệ hữu cơ, vô cơ, tính chất vật lý; Tính chất Sinh học và tỷ lệ cân đối giữa 3 nhóm đa, trung, vi lượng.

Do vậy, muốn có năng suất cao và ổn định, bền vững phải quan tâm, chăm sóc sức khỏe đất, đặc biệt, phải chú ý đến việc xuất hiện các yếu tố dinh dưỡng hạn chế trong đất làm suy kiệt sức khỏe đất trồng.

Chia sẻ với báo chí, Ông Nguyễn Quang Hải, Phó Viện trưởng Viện Thổ nhưỡng Nông hóa (Viện khoa học Nông nghiệp Việt Nam) cho biết: Dù Việt Nam có đánh giá về đất trồng lâu năm song vấn đề sức khỏe đất, vi sinh vật và dinh dưỡng trong đất vẫn chưa được đặt trọng tâm.

Theo ông Hải, Bộ Nông nghiệp và PTNT đang xây dựng Chiến lược sức khỏe đất quốc gia và Kế hoạch quốc gia về quản lý sức khỏe đất. Trong quá trình xây dựng này, việc xác định các chỉ số phản ánh sức khoẻ đất phải tham khảo tài liệu nước ngoài và đặc biệt là Chỉ số dinh dưỡng đất (SOFIX). Ông Hải đánh giá, đây là chỉ số toàn diện để đánh giá sức khỏe đất.

SOFIX là gì?

Trong bối cảnh nền nông nghiệp hữu cơ vẫn chưa có một phương pháp phân tích vi sinh đất toàn diện, canh tác vẫn chủ yếu dựa trên kinh nghiệm và trực giác nên gặp nhiều khó khăn để đạt được năng suất ổn định. Công nghệ SOFIX (Soil Fertile Index) có nghĩa là chẩn đoán tính chất vi sinh trên cơ sở khoa học kết hợp tính chất hóa học và vật lý của đất.

Đây là công nghệ đánh giá đất dựa trên vi sinh đầu tiên trên thế giới, một công nghệ mang tính đột phá trong “làm đất” để đề xuất phân bón nhằm nâng cao mức sản sinh đất và nâng cao năng suất trong nông nghiệp hữu cơ.

Các bước cơ bản để tiến hành thực hiện công nghệ SOFIX: (i) Thu thập mẫu đất từ các khu vực cần phân tích, mẫu đất được lấy từ nhiều điểm khác nhau để đảm bảo tính đại diện. (ii) Sử dụng các thiết bị và phương pháp phân tích để đo các chỉ số sinh học, hóa học và vật lý của đất. (iii) Dựa trên kết quả phân tích, đánh giá sức khỏe của đất theo các tiêu chí của SOFIX, đất sẽ được phân loại thành các mức khác nhau dựa trên số lượng vi sinh vật, lượng chất hữu cơ và sự chuyển hóa dinh dưỡng. (iv) Dựa trên kết quả đánh giá, đề xuất các biện pháp cải thiện đất bằng cách sử dụng các nguyên vật liệu hữu cơ phù hợp, các biện pháp này có thể bao gồm việc bổ sung phân bón hữu cơ, cải thiện hệ vi sinh vật trong đất và điều chỉnh các yếu tố môi trường. (v) Áp dụng các biện pháp cải thiện đã đề xuất vào thực tế, quá trình này cần được theo dõi và điều chỉnh liên tục để đảm bảo hiệu quả cao nhất. (vi) Sau một thời gian thực hiện, tiếp tục thu thập và phân tích mẫu đất để đánh giá hiệu quả của các biện pháp cải thiện, điều này giúp điều chỉnh và tối ưu hóa các biện pháp trong tương lai.

Hiện công nghệ SOFIX đã được áp dụng thành công tại Nhật Bản, đây là nơi mà công nghệ này được phát triển và thử nghiệm đầu tiên bởi Giáo sư Motoki Kubo tại Trường Đại học Ritsumeikan -Nhật Bản. Công nghệ SOFIX đã được áp dụng rộng rãi trên nhiều loại cây trồng, giúp nâng cao năng suất và chất lượng nông sản, đồng thời giảm chi phí sản xuất và bảo vệ môi trường.

Theo Giáo sư Kubo Mutoki, công nghệ SOFIX có nguyên lý là sử dụng tuần hoàn các hợp chất hữu cơ và sử dụng trong nông nghiệp hữu cơ để hạn chế sử dụng phân bón và thuốc BVTV. SOFIX là công nghệ hài hòa vật chất hữu cơ và vi sinh vật giúp nông nghiệp hữu cơ thân thiện với môi trường. SOFIX chẩn đoán độ phì nhiêu của đất dựa trên số lượng vi sinh vật.

Cho đến nay, tổng mẫu phân tích SOFIX được thực nghiệm tại Nhật Bản là khoảng 10.000 mẫu. Việc canh tác hữu cơ SOFIX đạt năng suất tương đương hoặc cao hơn canh tác hóa học. Giảm chi phí sản xuất 20-30% bằng việc giảm lượng thuốc trừ sâu và phân bón hóa học. ngoài ra, chất lượng nông sản tăng lên như: lượng ion nitrat trong nông sản giảm đi và lượng Lycopene tăng lên…

Để cải tạo đất hiệu quả thì việc đánh giá nguồn nguyên liệu hữu cơ rất quan trọng, công nghệ của SOFIX đã phát hiện ra điều này. Qua đó, SOFIX cũng đã phát triển một nguồn nguyên liệu hữu cơ, phân hữu cơ SOFIX có thể phát triển tại nhiều địa phương khác nhau.

Giáo sư Kubo Mutoki tặng Bộ trưởng Lê Minh Hoan sản phẩm gạo sản xuất theo công nghệ SOFIX trong cuộc gặp gỡ ngày 13/7 vừa qua tại tại trụ sở Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Vừa qua 13/7/2024, tại trụ sở Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), Bộ trưởng Lê Minh Hoan đã có cuộc gặp gỡ với Giáo sư Kubo Mutoki, Đại học Ritsumeikan Nhật Bản về giải pháp sinh học SOFIX cho cây trồng và cải tạo đất, mở ra nhiều hứa hẹn cho ngành trồng trọt Việt Nam.

Trong tương lai, hợp tác giữa hai Chính phủ Nhật Bản - Việt Nam về vấn đề nông nghiệp hướng đến chuyển giao giấy phép công nghệ SOFIX cùng việc hỗ trợ kỹ thuật tối ưu trong vấn đề cải thiện đất trồng sẽ giúp nền nông nghiệp Việt Nam giảm chi phí sản xuất và nâng cao chất lượng nông sản, từ đó tăng tính cạnh tranh quốc tế.

Đại diện Vụ Khoa học công nghệ cho biết, trong chiến lược tái cơ cấu nông nghiệp, lĩnh vực khoa học công nghệ được quan tâm hàng đầu. Bộ NN&PTNT đã ký kết thỏa thuận hợp tác với Bộ KHCNMT, hai Bộ cũng cần có các đầu mối mạng lưới hỗ trợ quá trình thúc đẩy và đồng hành ứng dụng chuyển giao các công nghệ mới, đặc biệt là kết nối các tổ chức khoa học và các chuyên gia nước ngoài và các doanh nghiệp là hết sức cần thiết.

Sofix có xu hướng tái sử dụng nguồn nguyên liệu tại địa phương để phát triển nền nông nghiệp an toàn. Đây là mô hình phát triển sofix tại Nhật Bản và Sofix mong muốn phát triển mô hình này tại Việt Nam. Giáo sư Kubo đề xuất Việt Nam nên xây dựng trung tâm phân tích là việc rất cần thiết, để sau khi phát triển mô hình có thể tiến hành sản xuất nông nghiệp tại chỗ để tạo ra sản phẩm, song song với việc đào tạo nhân lực thực hành nông nghiệp hữu cơ tại Việt Nam. Giống như quy trình phát triển tại Nhật Bản thì việc phát triển công nghệ thông tin đóng vai trò rất quan trọng.

Tại Việt Nam, hiện công nghệ SOFIX đã và đang được giới thiệu và áp dụng tại một số tỉnh như: Thái Nguyên, Đồng Nai, Thừa Thiên Huế… việc cải tạo đất trồng kết quả cho thấy việc canh tác hữu cơ SOFIX cho năng suất tương đương hoặc cao hơn so với canh tác hóa học, đồng thời giảm chi phí sản xuất.