Tuyên Quang quyết tâm tìm hướng phát triển nông nghiệp hữu cơ bền vững

Toàn cảnh buổi làm việc giữa UBND tỉnh Tuyên Quang, Sở Nông nghiệp và Môi trường với Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam.

Tham dự buổi làm việc có ông Hoàng Gia Long, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang; ông Phạm Mạnh Duyệt, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường; ông Phan Đăng Đông, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ; cùng đại diện lãnh đạo, cán bộ các đơn vị chuyên môn của tỉnh. Về phía Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam có TSKH. Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội làm trưởng đoàn; bà Từ Thị Tuyết Nhung, Ủy viên Ban Thường vụ VOAA; nhà báo Đỗ Ngọc Thi, Tổng Biên tập Tạp chí Hữu cơ Việt Nam cùng các thành viên trong đoàn công tác.

TSKH. Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam phát biểu mở đầu hội nghị.

Dư địa lớn, nhưng hữu cơ chưa phát triển tương xứng

Phát biểu mở đầu hội nghị, TSKH. Hà Phúc Mịch cho biết, tỉnh Tuyên Quang có nhiều thuận lợi để phát triển nông nghiệp sinh thái, hữu cơ, nhất là ở các vùng rừng núi, nơi đất đai ở nhiều khu vực chưa bị tác động hóa học quá nặng như các vùng thâm canh lâu năm. Từ thực tế đó, Chủ tịch VOAA gợi mở cho địa phương hai hướng đi: tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ phù hợp và khai thác các sản phẩm lâm sản ngoài gỗ, sản vật thu hái tự nhiên dưới tán rừng.

Báo cáo tại cuộc họp, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết tỉnh đã tham mưu ban hành Nghị quyết số 06, Nghị quyết số 03 của HĐND tỉnh cùng nhiều quyết định liên quan để thúc đẩy phát triển nông nghiệp hữu cơ. Giai đoạn 2020 - 2025, toàn tỉnh có trên 21.800 ha cây trồng sản xuất hữu cơ, trong đó phần lớn là chè Shan tuyết tại khu vực Hà Giang cũ, với trên 21.300 ha. Các loại cây trồng khác như rau, lúa, cây ăn quả mới đạt trên 400 ha, còn chăn nuôi và thủy sản chưa có cơ sở nào áp dụng mô hình hữu cơ.

Ông Nguyễn Xuân Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường báo cáo kết quả sản xuất nông lâm nghiệp năm 2025 và kết quả thực hiện sản xuất, tiêu thụ sản phẩm hữu cơ trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang.

Tổng kinh phí cho hoạt động chứng nhận trong giai đoạn này đạt trên 158 tỷ đồng, trong đó doanh nghiệp tự chi trả trên 100 tỷ đồng, ngân sách nhà nước hỗ trợ trên 58,167 tỷ đồng. Theo báo cáo của ngành, qua kiểm tra 196 cơ sở, 100% đơn vị được kiểm tra đều tuân thủ quy định. Tuy nhiên, những con số này cũng cho thấy một thực tế là phát triển hữu cơ của địa phương vẫn còn tập trung ở một số vùng, một số cây trồng nhất định, chưa lan tỏa đồng đều sang nhiều lĩnh vực có tiềm năng khác.

Tại cuộc họp, nhiều ý kiến cho rằng Tuyên Quang đang đứng trước cơ hội lớn để tái tổ chức sản xuất theo hướng giá trị cao hơn. Với lợi thế sinh thái, lâm nghiệp và nông nghiệp hàng hóa, địa phương không thiếu dư địa để phát triển các mô hình hữu cơ gắn với nhận diện riêng. Nhưng từ tiềm năng đến hiệu quả thực tế là một khoảng cách không nhỏ. Không ít sản phẩm hiện vẫn tiêu thụ ở dạng thô, mẫu mã chưa hấp dẫn, thương hiệu chưa rõ nét, trong khi bài toán duy trì chứng nhận và tổ chức thị trường vẫn là sức ép lớn đối với người sản xuất.

Tồn tại những điểm nghẽn từ đồng ruộng đến thị trường

Tại cuộc họp, đại diện sở Nông nghiệp và Môi trường cũng trình bày những khó khăn, vướng mắc trong phát triển nông nghiệp hữu cơ ở Tuyên Quang. Cụ thể, số lượng và chủng loại sản phẩm hữu cơ còn ít; nhiều sản phẩm bán ở dạng nguyên liệu nên giá trị gia tăng chưa cao; nguồn hỗ trợ chứng nhận mới tập trung ở giai đoạn đầu, khiến một số cơ sở còn tâm lý trông chờ vào Nhà nước. Trong khi đó, địa bàn rộng, phân tán, tập quán canh tác của đồng bào dân tộc thiếu số ở nhiều nơi còn lạc hậu, cộng thêm nỗi lo rủi ro thiên tai, khiến việc áp dụng quy trình hữu cơ nghiêm ngặt không hề đơn giản.

Ông Phan Đăng Đông, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Tuyên Quang phát biểu tại buổi làm việc.

Theo ông Phan Đăng Đông, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, tỉnh Tuyên Quang đã triển khai nhiều đề tài liên quan đến đánh giá tác động của thuốc bảo vệ thực vật, suy thoái cam và mô hình sản xuất cam, chè an toàn. Song theo ông Đông, một trong những trở ngại lớn nhất hiện nay vẫn là tình trạng lạm dụng thuốc diệt cỏ, yếu tố làm suy thoái đất về lâu dài và ảnh hưởng trực tiếp đến nền tảng của sản xuất hữu cơ. Nếu không khôi phục được đất và không kiểm soát nghiêm việc tuân thủ quy trình, thì truy xuất nguồn gốc hay mã QR cũng khó tạo ra giá trị thực.

Ông Đỗ Tấn Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang nêu ý kiến tại cuộc họp.

Ở góc độ tổ chức sản xuất, ông Đỗ Tấn Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường chia sẻ, địa phương đang định hướng tập trung vào 5 nhóm cây, con chủ lực gồm chè Shan tuyết, mật ong bạc hà, cá nước lạnh, cá bỗng và cây có múi như cam, bưởi. Đây là những sản phẩm vừa có lợi thế bản địa, vừa có khả năng xây dựng giá trị khác biệt nếu được tổ chức lại theo hướng minh bạch, đạt chuẩn và gắn với thị trường.

Bà Mai Thị Hoàn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang.

Bên cạnh đó, bà Mai Thị Hoàn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng cho rằng, Tuyên Quang có tiềm năng với các cây dược liệu dưới tán rừng như khôi nhung, bảy lá một hoa, nhưng vẫn đang vướng nhiều rào cản về cơ chế, nhất là từ Chương trình mục tiêu quốc gia 1719 và một số quy định chuyên ngành, khiến việc triển khai dự án thực tế gặp không ít khó khăn.

Không chỉ đầu vào, thị trường cũng là một “nút thắt” lớn. Tại cuộc họp, Sở Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị Hiệp hội hỗ trợ đào tạo giảng viên nguồn cho cán bộ khuyến nông cơ sở; hỗ trợ xây dựng quy định kỹ thuật nội bộ theo hệ thống PGS; tư vấn cấp mã số vùng trồng, truy xuất bằng QR code; xúc tiến thương mại đưa nông sản vào các hệ thống bán lẻ lớn như VinMart, Bác Tôm,...; đồng thời hỗ trợ chứng nhận hữu cơ cho quế, thảo quả, chè và kết nối doanh nghiệp bao tiêu dài hạn. Những đề xuất này cho thấy địa phương không chỉ cần thêm kỹ thuật, mà đang cần cả một hệ sinh thái hỗ trợ hoàn chỉnh, từ sản xuất, kiểm soát chất lượng đến tiêu thụ.

Bà Từ Thị Tuyết Nhung, Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam trao đổi về tiêu chuẩn hữu cơ VOAA tại cuộc họp.

Mở hướng từ tiêu chuẩn phù hợp và mô hình điểm

Một nội dung được trao đổi quan trọng tại cuộc họp là câu chuyện tiêu chuẩn và cách gọi sản phẩm. Bà Từ Thị Tuyết Nhung, Ủy viên Ban Thường vụ VOAA cho biết, bộ Tiêu chuẩn cơ sở TCCS 01:2024/VOAA của Hiệp hội đã được IFOAM quốc tế công nhận, với phạm vi mở rộng sang thu hái tự nhiên, trồng nấm, rau mầm, nuôi ong và đánh giá chặt chẽ vật tư đầu vào. Theo bà Nhung, muốn thị trường hữu cơ phát triển lành mạnh thì trước hết phải chuẩn hóa ngay từ cách gọi. Sản phẩm chưa được chứng nhận thì không thể gọi là hữu cơ; đang trong giai đoạn chuyển đổi thì phải nói rõ là đang chuyển đổi. Việc dùng cụm từ “hướng hữu cơ” một cách mập mờ chỉ làm rối thị trường và gây thiệt cho những đơn vị làm thật.

Bà Từ Thị Tuyết Nhung cũng bày tỏ sự tiếc nuối khi vùng cam hữu cơ Hàm Yên đang chịu ảnh hưởng của dịch bệnh, trong khi người tiêu dùng tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh vẫn rất chờ đợi sản phẩm này. Ở góc độ Hiệp hội, TSKH. Hà Phúc Mịch cho rằng bài toán lớn hiện nay không chỉ nằm ở kỹ thuật mà còn ở chi phí chứng nhận và đầu ra. Theo Chủ tịch VOAA, nhiều hệ thống chứng nhận quốc tế hoặc tiêu chuẩn quốc gia có chi phí cao, khi hết hỗ trợ thì nông dân rất dễ bỏ cuộc. Trong khi đó, tiêu chuẩn của VOAA có mức chi phí phù hợp hơn với nông hộ nhỏ, nhưng vẫn tiệm cận thông lệ quốc tế và đã có điều kiện tham gia các không gian xúc tiến như hội chợ Biofach ở Đức. Điều quan trọng hơn, theo Chủ tịch Hà Phúc Mịch là phải kết nối doanh nghiệp vào cuộc ngay từ đầu, để sản phẩm hữu cơ đạt giá bán cao hơn khoảng 1,3 đến 2 lần so với sản phẩm thông thường.

Nhà báo Đỗ Ngọc Thi, Tổng Biên tập Tạp chí Hữu cơ Việt Nam phát biểu về vai trò truyền thông trong phát triển sản phẩm hữu cơ.

Từ góc độ truyền thông, báo chí chuyên ngành, nhà báo Đỗ Ngọc Thi, Tổng Biên tập Tạp chí Hữu cơ Việt Nam nhấn mạnh rằng phát triển nông nghiệp hữu cơ không thể thiếu truyền thông và xây dựng thương hiệu. Một sản phẩm làm đúng quy trình nhưng thiếu bộ nhận diện, thiếu câu chuyện thị trường, thiếu truyền thông đồng hành thì hiệu quả lan tỏa sẽ rất hạn chế. Tạp chí Hữu cơ Việt Nam cam kết sẽ phối hợp cùng địa phương trong truyền thông đa phương tiện đối với các mô hình đủ điều kiện triển khai.

Đáng chú ý, ông Phạm Mạnh Duyệt, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang đã cho thấy rõ hơn tầm nhìn của ngành nông nghiệp địa phương sau hợp nhất. Theo ông Duyệt, tỉnh đang đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, trong đó riêng lĩnh vực nông nghiệp và thủy sản phải đạt mức tăng trưởng 5,58% trong năm 2026. Muốn đạt mục tiêu này, ngành không thể phát triển theo lối cũ mà phải đi vào chiều sâu, tìm dư địa mới và nâng cao giá trị gia tăng. Một trong những định hướng đang được Sở rà soát là mỗi xã cần xây dựng ít nhất "3 cây, 3 con" mới để tăng giá trị sản xuất và mở rộng sinh kế cho người dân.

Cũng theo ông Phạm Mạnh Duyệt, cùng với lợi thế đang có về lâm nghiệp, trong đó Tuyên Quang hiện là một trong những địa phương dẫn đầu cả nước về cấp chứng chỉ rừng FSC, tỉnh đang tiếp tục khảo sát hàng loạt mô hình mới để từng bước áp dụng quy trình sản xuất hữu cơ. Nổi bật là mô hình trồng khoảng 500.000 cây sâm Ngọc Linh dưới tán rừng tại Phiêng Luông, bước đầu cho thấy tỷ lệ chiết xuất đạt khoảng 90% so với vùng trồng ở Quảng Nam.

Ông Phạm Mạnh Duyệt, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang trao đổi tại buổi làm việc.

Ngành nông nghiệp và môi trường cũng đang khảo sát mô hình chuối khép kín khoảng 50ha tại Vĩnh Tuy, Hùng An, Bắc Quang, nơi doanh nghiệp tham gia bao tiêu toàn bộ sản phẩm từ quả, thân đến lá, còn phụ phẩm được tận dụng làm phân bón hữu cơ. Bên cạnh đó là vùng cam khoảng 15ha ở Vĩnh Tuy, các vùng dâu nuôi tằm dọc sông Lô, sông Phó Đáy, cùng những cây trồng mới như dẻ hạt lớn, mắc ca đang được khảo sát để mở rộng không gian phát triển.

Ở lĩnh vực chăn nuôi, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết thêm, hiện tỉnh đang phối hợp với HTX Tiến Thành để phát triển bò Mông và gà Mông theo hướng nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu. Với mô hình gà Mông, địa phương đề nghị Hiệp hội hỗ trợ đánh giá đầu vào, hướng dẫn quy trình và từng bước xem xét chứng nhận hữu cơ nếu đủ điều kiện.

Theo ông Phạm Mạnh Duyệt, quan điểm của ngành là phát triển nông nghiệp hữu cơ phải “chọn đối tượng, chọn lĩnh vực, chọn hộ và chọn khu vực”, không làm tràn lan, không làm phong trào, mà phải bảo đảm hiệu quả thực chất. Sở sẽ phối hợp chặt chẽ với Hiệp hội để triển khai các dự án tại Hùng Lợi và Hòa An, đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại, xây dựng bộ nhận diện sản phẩm và mở rộng thêm nhiều sản phẩm hữu cơ mới như bưởi Soi Hà, cá nước lạnh, gà Mông, bò Mông, chuối, cam.

Ông Hoàng Gia Long, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang.

Phát biểu kết luận buổi làm việc, ông Hoàng Gia Long, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang, đề nghị ngành nông nghiệp trước hết phải rà soát, đối chiếu lại tỷ lệ diện tích đất nông nghiệp hữu cơ hiện có của tỉnh so với mục tiêu của Đề án 885, từ đó xác định rõ mức độ hoàn thành và dư địa cần tiếp tục phấn đấu trong thời gian tới. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang bày tỏ sự đồng tình và đánh giá cao bộ Tiêu chuẩn cơ sở TCCS 01:2024/VOAA, cho rằng đây là bộ tiêu chuẩn có nhiều điểm tiến bộ, khá phù hợp với điều kiện sản xuất nhỏ lẻ ở vùng cao khi đã bao quát cả thu hái tự nhiên, rau mầm, nuôi ong, công bằng xã hội và phúc lợi động vật.

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh cũng thẳng thắn chỉ ra hàng loạt mâu thuẫn giữa tiêu chuẩn và thực tiễn sản xuất địa phương. Theo ông, với chăn nuôi bò vùng cao theo kiểu “bò trên lưng”, người dân lâu nay có tập quán nuôi nhốt, tự đi cắt cỏ tự nhiên mang về cho ăn, thực tế lại khá sạch. Nếu áp dụng máy móc yêu cầu chăn thả ngoài trời, đàn bò rất dễ ăn phải cỏ ven đường bị phun thuốc diệt cỏ, từ đó phát sinh rủi ro lớn hơn cho kiểm soát chất lượng. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hoàng Gia Long cũng bày tỏ lo ngại về tình trạng đồng bào vùng cao vẫn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc diệt cỏ trôi nổi từ khu vực chợ biên giới; thậm chí có nơi còn phun thuốc diệt cỏ vào ngô, đậu tương, lạc để cây khô nhanh trước khi thu hoạch, hoặc dùng trên cây nhân trần; với chè, vẫn còn tình trạng lén phun thuốc hóa học để diệt sâu róm cho dễ thu hái. Theo ông, đây là trở ngại rất lớn nếu muốn đi vào sản xuất hữu cơ bài bản.

Các đại biểu tham dự cuộc họp thống nhất quan điểm phát triển nông nghiệp hữu cơ phải chọn đúng mô hình, đúng đối tượng và gắn với thị trường.

Ông Hoàng Gia Long cũng nhấn mạnh, công tác truyền thông, tổ chức đào tạo giảng viên nguồn cho cán bộ cơ sở là hết sức cần thiết. Tuy nhiên hiện nay cán bộ khuyến nông cấp xã đã được sáp nhập vào Trung tâm Dịch vụ xã, phải kiêm nhiệm nhiều việc, không còn chịu quản lý ngành dọc trực tiếp như trước nên việc đào tạo chuyên sâu và theo dõi thực hiện sẽ khó hơn.

Với phát triển dược liệu dưới tán rừng, ông cho biết giai đoạn vừa qua địa phương từng gặp vướng mắc lớn từ cơ chế, nhất là ở các quy định liên quan đến Chương trình mục tiêu quốc gia 1719 và hướng dẫn chuyên ngành. Đối với yêu cầu chứng minh vùng thu hái 36 tháng không sử dụng hóa chất, ông gợi mở có thể nghiên cứu cơ chế xác nhận của chính quyền địa phương để phù hợp hơn với thực tế miền núi.

Một nội dung được lãnh đạo tỉnh nhấn mạnh là phải hết sức tỉnh táo khi phát triển dược liệu. Theo ông Long, địa phương không thể chạy theo phong trào đối với những loại cây mà thị trường bên kia biên giới đã trồng đại trà. Ông dẫn ví dụ cây bảy lá một hoa hay lan kim tuyến từng được xem là quý hiếm, nhưng tại khu vực Mã Quan, Vân Nam, phía Trung Quốc đã nhân giống và trồng với quy mô lớn. Tuyên Quang vì thế cần cân nhắc kỹ về thị trường, tránh lặp lại bài học không thành công của một số địa phương từng quy hoạch dược liệu rầm rộ nhưng khi thu hoạch thì hoạt chất thấp, không đạt yêu cầu.

Với sản phẩm mật ong bạc hà, ông yêu cầu phải quản lý theo hướng khép kín, xây dựng bộ nhận diện riêng, có sự bảo hộ của chính quyền, chỉ những hợp tác xã tuân thủ nghiêm quy trình, có sổ nhật ký và truy xuất nguồn gốc rõ ràng mới được cấp tem. Còn với cam sành, ông cho rằng cần cơ cấu lại diện tích theo hướng hợp lý hơn, nghiên cứu giải vụ, kéo dài thời gian thu hoạch để tránh tình trạng chín rộ rồi rớt giá; đồng thời cần đẩy mạnh sản xuất cam hữu cơ để nâng giá trị và tăng khả năng bảo quản, vận chuyển đi xa.

Đại diện UBND tỉnh Tuyên Quang, Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam chụp ảnh lưu niệm sau buổi làm việc.

Kết lại, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang Hoàng Gia Long nhấn mạnh ngành nông nghiệp của tỉnh phải phối hợp chặt chẽ cùng Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam để lựa chọn mô hình thật kỹ, làm thật chắc, có kết quả thực chất rồi mới nhân rộng; tuyệt đối không làm theo phong trào. Theo ông, chỉ khi mô hình thành công, sản phẩm có giá trị cao hơn và người dân thấy rõ hiệu quả thì con đường nông nghiệp hữu cơ mới có thể đi dài và bền vững tại Tuyên Quang.

Chè Shan Tuyết Khau Mút - Giấc mơ xanh giữa đại ngàn Tuyên Quang Trong nhiều thập kỷ qua, nền nông nghiệp đã chứng kiến sự "bùng phát" của việc sử dụng hóa chất trong sản xuất, đặc biệt ...

Thương hiệu bưởi Soi Hà: Hành trình nông sản Tuyên Quang vươn tầm thế giới Vùng bưởi Soi Hà từ lâu đã được biết đến là một trong những đặc sản nổi tiếng của tỉnh Tuyên Quang, gắn liền với ...

Hữu cơ hoá - Hướng đi bền vững cho nông nghiệp Tuyên Quang Nông nghiệp Tuyên Quang trước xu hướng hữu cơ hoá đang đứng trước những cơ hội lớn song cũng không ít thách thức. Trong bối ...