Sửa Luật Đất đai: Bảo đảm quyền lợi người dân, chú trọng sinh kế sau thu hồi đất

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp. Ảnh: quochoi.vn

Ngày 22/10, Quốc hội nghe Tờ trình, Báo cáo thẩm tra và thảo luận tại tổ về dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc sửa luật nhằm cụ thể hóa chủ trương mới, giải quyết những vướng mắc trong thực tiễn và đáp ứng yêu cầu vận hành chính quyền địa phương hai cấp.

Một yêu cầu đặt ra là bảo đảm sự liên tục của hệ thống pháp luật. Theo Tờ trình, một số quy định hiện áp dụng về phân cấp và tháo gỡ vướng mắc đất đai hết hiệu lực cuối tháng 2/2027, đòi hỏi luật mới được ban hành kịp thời.

Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Ảnh: Quochoi.vn

Khơi thông nguồn lực gắn với bảo vệ quyền sử dụng đất

Dự thảo gồm 13 chương, 112 điều, được thiết kế theo hướng tập trung vào những vấn đề trực tiếp liên quan đến quyền của người sử dụng đất; nhiều nội dung chi tiết về thủ tục giao Chính phủ quy định. Các nhóm chính sách bao quát quy hoạch, giao và cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng, tài chính đất đai, đăng ký và giải quyết tranh chấp.

Về định giá, dự thảo chuyển sang cơ chế dựa trên bảng giá đất và hệ số điều chỉnh, đồng thời bổ sung cách xác định nghĩa vụ tài chính và tiền bồi thường. Những nội dung này đang được Quốc hội xem xét, chưa phải quy định mới đã có hiệu lực.

Dự thảo cũng đề xuất sử dụng mã định danh cho từng thửa đất, công nhận giá trị pháp lý tương đương của giấy chứng nhận bằng giấy và điện tử. Khi dữ liệu đã có trong hệ thống, cơ quan xử lý hồ sơ không yêu cầu người dân cung cấp lại.

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban thống nhất về sự cần thiết sửa luật, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện nhiều nội dung.

Cơ quan thẩm tra nhấn mạnh những chính sách ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của tổ chức, cá nhân, cộng đồng, nhất là bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, cần được xác định rõ trong luật để thực hiện thống nhất. Việc phân quyền phải đồng bộ với pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương.

Đối với kế hoạch sử dụng đất cấp xã, yêu cầu đặt ra là đơn giản hóa thực chất, làm rõ vai trò của kế hoạch, tránh tạo thêm một dạng quy hoạch. Trong phân loại đất, Ủy ban đề nghị tiếp tục kiểm soát chặt diện tích đất rừng, đất lúa, đất quốc phòng và an ninh; các loại đất khác cần được quản lý phù hợp định hướng phát triển.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu về dự án Luật Đất đai (sửa đổi) tại phiên thảo luận tổ sáng 22/10/2026.

Minh bạch giá đất, cân đối lợi ích trong bồi thường

Thảo luận tại Tổ 2 về dự án Luật Đất đai (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, đại biểu Quốc hội thành phố Hồ Chí Minh đề nghị, xây dựng một đạo luật ổn định lâu dài, khắc phục căn bản bất cập trong quy hoạch, định giá, thu hồi, giao và cho thuê đất. Các quy định cần thích ứng với thực tiễn, đồng bộ với pháp luật về đầu tư, nhà ở và kinh doanh bất động sản.

Về giá đất, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu cân bằng yếu tố thị trường với sự ổn định, bảo đảm lợi ích của Nhà nước, người dân và nhà đầu tư. Phương pháp tính cùng dữ liệu đầu vào phải được công khai, có kiểm tra độc lập và cơ chế điều chỉnh khi thị trường biến động lớn.

Cùng với đó là yêu cầu tăng cường trách nhiệm địa phương trong kiểm soát đầu cơ, điều tiết phần giá trị đất tăng thêm do quy hoạch và hạ tầng công mang lại. Hồ sơ địa chính số, dữ liệu liên thông và sự giám sát của cộng đồng cần trở thành những công cụ hỗ trợ quản lý.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung, Đoàn đại biểu quốc hội TP Hà Nội. Ảnh: Quochoi.vn

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội, lưu ý việc đơn giản hóa định giá cần đi cùng căn cứ đáng tin cậy. Đại biểu đề nghị công khai dữ liệu giao dịch, cách tính hệ số và đánh giá tác động; có phản biện độc lập đối với phương án bồi thường.

Về tái định cư, đại biểu kiến nghị xác định rõ thời hạn tạm cư, chi phí hỗ trợ và trách nhiệm khi dự án chậm. Nơi ở mới cần bảo đảm giao thông, trường học, y tế; tránh để việc chờ bố trí nhà kéo dài ảnh hưởng cuộc sống.

Đối với phân cấp, theo đại biểu, cần bảo đảm nhân sự chuyên môn, dữ liệu và trách nhiệm giải trình, bởi điều kiện thực thi giữa các xã còn khác nhau.

Một nội dung được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt lưu ý là đề xuất Nhà nước thu hồi phần đất còn lại khi nhà đầu tư đã thỏa thuận được từ 75% diện tích hoặc số hộ sử dụng đất trở lên. Theo Chủ tịch Quốc hội, cơ chế này cần đi kèm điều kiện chặt chẽ về giá và bảo vệ những người chưa đồng thuận.

Việc xem xét quyền lợi cũng cần chú ý các hộ sử dụng đất ở lâu dài, ổn định nhưng chưa được cấp giấy chứng nhận, căn cứ đầy đủ vào nguồn gốc và quá trình sử dụng.

Về trình tự thu hồi, Chủ tịch Quốc hội đề nghị bảo đảm phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hoàn thành trước khi giao đất; ngoại lệ cần được giới hạn và giám sát. Tiêu chí cuộc sống sau di dời phải được cụ thể hóa, có thể đánh giá qua hạ tầng, dịch vụ thiết yếu và điều kiện sinh hoạt.

Bảo đảm sinh kế, gắn đào tạo nghề với việc làm

Từ thực tế bồi thường, đại biểu Trần Anh Tuấn, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hồ Chí Minh, phản ánh chênh lệch lớn giữa đất nông nghiệp nằm xen đất ở và đất ở có thể làm phát sinh bất đồng, khiếu kiện. Đại biểu kiến nghị nghiên cứu cách tính phù hợp, có xem xét giá đất ở và chi phí chuyển mục đích. Đây là ý kiến đề xuất trong quá trình hoàn thiện luật.

Đại biểu Tạ Thị Yên, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Điện Biên, đề nghị đánh giá tái định cư gắn với khả năng tạo thu nhập của người dân. Hỗ trợ cần tính đến điều kiện kinh doanh, việc làm và cuộc sống lâu dài của các hộ phải di chuyển.

Theo đại biểu, cần nghiên cứu trách nhiệm của nhà đầu tư trong ưu tiên sử dụng lao động địa phương có đất thu hồi. Hoạt động đào tạo nghề phải gắn với nhu cầu tuyển dụng thực tế, giúp người học có cơ hội tiếp tục làm việc và ổn định thu nhập.

Bảo vệ đất lúa gắn với nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo đảm an ninh lương thực và thu nhập cho nông dân.

Bảo vệ đất lúa, tạo điều kiện nâng hiệu quả sản xuất

Đối với sản xuất nông nghiệp, đại biểu Nguyễn Văn An, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên, đề nghị quản lý đất lúa linh hoạt nhưng phải giữ yêu cầu an ninh lương thực. Cần xác định quỹ đất lúa tối thiểu, cho phép chuyển đổi diện tích sản xuất kém hiệu quả khi đủ điều kiện và kiểm soát chuyển sang mục đích phi nông nghiệp.

Đại biểu kiến nghị có cơ chế ngân sách hỗ trợ địa phương giữ nhiều đất lúa, đầu tư giao thông, thủy lợi và quan tâm thu nhập của người sản xuất.

Đại biểu Phan Duy Anh, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng, đề nghị tách bạch đất nông nghiệp bỏ hoang với đất dự án chậm sử dụng, xem xét nguyên nhân chậm tiến độ. Đại biểu cũng lưu ý nguy cơ lợi dụng sử dụng đất đa mục đích để làm du lịch quy mô lớn trên đất nông nghiệp; cần xác định rõ phạm vi kết hợp và nghĩa vụ tài chính.

Đại biểu Nguyễn Đình Xuân, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh, đề nghị giảm thủ tục khi tổ chức kinh tế nhận chuyển nhượng đất hợp pháp để tiếp tục sản xuất nông nghiệp. Việc quản lý cần dựa vào quy hoạch, hạn mức, đăng ký và kiểm tra, đồng thời kiểm soát những trường hợp tích tụ lớn hoặc có nguy cơ tác động đến môi trường, an ninh lương thực.

Đại biểu cũng kiến nghị ghi nhận giá trị quyền sử dụng đất hợp pháp đã tạo lập khi xác định nghĩa vụ tài chính sau chuyển mục đích, bảo đảm công bằng với chủ thể tự bỏ chi phí nhận chuyển nhượng.

Với diện tích có nguồn gốc nông, lâm trường, cần cho phép rà soát phương án sử dụng không còn phù hợp, công khai hiện trạng và bảo vệ quyền lợi người dân. Việc thay đổi cây trồng trong nhóm đất nông nghiệp cần được làm rõ về thủ tục; riêng đất lúa, đất lâm nghiệp vẫn phải tuân thủ điều kiện quản lý đặc thù.

Những ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy yêu cầu hoàn thiện chính sách đất đai phải được xem xét đồng thời từ hiệu quả phát triển và cuộc sống người dân. Với nông dân, chính sách cần mở điều kiện sử dụng đất hiệu quả, đồng thời giúp các hộ có đất thu hồi tiếp cận việc làm và duy trì thu nhập. Đó cũng là cơ sở để việc giải phóng nguồn lực đất đai tạo được sự đồng thuận bền vững.

Ưu tiên đầu tư cho vùng lúa chất lượng cao, siết chặt quản lý đất lúa Ngày 10/7, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã chủ trì cuộc họp để hoàn thiện dự thảo Nghị định về đất trồng lúa, nhấn ...

Lợi ích lớn từ cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai Luật Đất đai 2024 đã góp phần đổi mới công cuộc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, hướng tới một ...

Chính sách đất đai giữ vai trò quan trọng trong việc định hướng và thúc đẩy nông nghiệp bền vững Việt Nam là một quốc gia nông nghiệp với 84% diện tích đất tự nhiên là đất nông nghiệp và gần 62% dân số sống ...

Từ 1/7 Chủ tịch UBND cấp xã có quyền cấp "sổ đỏ” Chính phủ đã ban hành Nghị định số 151/2025/NĐ-CP, quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp, phân quyền, ...

Phát huy tối đa tiềm năng, giá trị sử dụng đất Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh nhấn mạnh, đất đai là nguồn lực đặc biệt quan trọng, có ảnh hưởng sâu rộng tới ...