Xã Nguyên Bình phát triển các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao là hướng đi phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, cải thiện thu nhập của người dân và thúc đẩy kinh tế nông nghiệp địa phương theo hướng sản xuất hàng hoá bền vững. Ảnh Quốc Sơn.

Phát triển cây trồng giá trị kinh tế cao, gia tăng giá trị sản xuất

Nguyên Bình là xã vùng cao của tỉnh Cao Bằng, địa hình chủ yếu đồi núi xen kẽ các thung lũng. Với lợi thế khí hậu ôn hoà, đất đai màu mỡ, độ ẩm cao, địa phương có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển các loại cây lương thực, cây công nghiệp ngắn ngày, cây dược liệu và cây ăn quả đặc hữu.

Phát huy tiềm năng, lợi thế sẵn có, những năm qua, xã tập trung tuyên truyền, vận động người dân đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng phát triển các loại cây trồng giá trị kinh tế cao. Nhiều loại cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương đã được đưa vào sản xuất và mở rộng diện tích như quế, thuốc lá nguyên liệu, mía vàng, lê, thanh long, cam, quýt, bưởi, na… Các loại cây này đều sinh trưởng, phát triển tốt, cho năng suất, chất lượng ổn định, góp phần nâng cao giá trị sản xuất trên cùng đơn vị diện tích đất canh tác và từng bước hình thành các vùng sản xuất hàng hoá.

Trong số các cây trồng chủ lực, cây quế đang khẳng định vai trò là một trong những cây mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân địa phương. Hiện nay, toàn xã có 170 ha quế, tập trung trồng tại các xóm Tân Thịnh, Đoàn Kết, Nà Roỏng, Nà Khoang, Vũ Ngược, Cốc Bó, Phia Bó, Đồng Tâm, Lũng Quang… Không chỉ có giá trị kinh tế từ khai thác vỏ, gỗ và tinh dầu, cây quế còn có giá trị dược liệu, phù hợp với điều kiện sinh thái của địa phương. Nhờ đó, nhiều hộ dân đã có nguồn thu nhập ổn định, từng bước nâng cao đời sống. Cây quế trở thành cây trồng chủ lực trong phát triển kinh tế nông nghiệp của xã.

Bên cạnh cây quế, cây thuốc lá cũng là một trong những cây trồng thế mạnh được địa phương chú trọng phát triển. Hiện xã có 66 ha thuốc lá, trồng tập trung tại các xóm Nà Roỏng, Tà Sa, Nà Khoang, Đoàn Kết, Đồng Tâm, Tân Thịnh, Bản Luộc, Nà Gọn, Cốc Bó, Phia Bó, Tổng Ngà, Nặm Bioóc, Vũ Ngược… Với đầu ra tương đối ổn định, giá trị kinh tế cao hơn nhiều loại cây trồng truyền thống, cây thuốc lá đã tạo nguồn thu đáng kể cho người dân, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và thúc đẩy quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên địa bàn.

Cùng với đó, cây mía vàng bản địa cũng đang phát huy hiệu quả kinh tế rõ nét. Toàn xã hiện có gần 20 ha mía vàng tập trung tại các xóm Bản Nùng, Pác Măn, Phia Bó… Đây là giống mía đặc sản của địa phương với thân vàng óng, mềm, giòn, ít xơ, vị ngọt đậm và nhiều nước nên được thị trường ưa chuộng. Cây mía cho năng suất bình quân gần 34 tấn/ha, giá trị sản xuất đạt từ 130 – 150 triệu đồng/ha/năm, trở thành một trong những cây trồng mang lại thu nhập khá cho người dân.

Vườn lê giống bản địa gần 100 cây của gia đình bà Đặng Mùi Ghển, xóm Nặm Bioóc trồng theo quy trình VietGAP, cho thu lợi 150 – gần 200 triệu đồng mỗi năm. Ảnh Quốc Sơn

Những năm gần đây Nguyên Bình còn chú trọng mở rộng diện tích các loại cây ăn quả đặc hữu nhằm đa dạng hoá cơ cấu cây trồng và nâng cao giá trị kinh tế trên diện tích đất sản xuất. Hiện nay, thanh long được trồng trên cả đất ruộng và đất đồi với diện tích khoảng 40,5 ha; lê đạt 14 ha, trong đó một số hộ đã áp dụng quy trình sản xuất VietGAP; diện tích quýt đạt 5 ha. Các vùng trồng tập trung tại các xóm Vũ Ngược, Đoàn Kết, Nà Khoang, Lũng Chang, Nặm Bioóc, Bản Nùng, Phia Bó… Những loại cây ăn quả này không chỉ tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân mà còn góp phần xây dựng thương hiệu nông sản đặc trưng của địa phương, mở ra hướng phát triển kinh tế nông nghiệp gắn với thị trường và nhu cầu tiêu dùng.

Gia đình bà Hoàng Thị Kiếm, xóm Bản Nùng, nhiều năm nay duy trì trồng 5.000 hốc mía vàng. Bà Kiếm cho biết: “Với giá bán trung bình 8 nghìn đồng/cây, mỗi năm vườn mía 5.000 hốc cho gia đình thu lợi khoảng 150 triệu đồng. Cây mía là nguồn thu chính giúp gia đình ổn định sinh kế”.

Cũng nhờ chuyển đổi cây trồng, gia đình ông Đinh Văn Cừ, xóm Vũ Ngược đã xây dựng được kinh tế ổn định từ mô hình trồng thanh long. Từ diện tích ban đầu 0,2 ha với 400 trụ, đến nay gia đình đã mở rộng lên 0,85 ha với khoảng 1.000 trụ thanh long. Nhờ tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật trồng và chăm sóc, vườn thanh long cho năng suất và chất lượng quả cao. Mỗi năm, gia đình thu hoạch hơn 18 tấn quả, trừ chi phí sản xuất đạt lợi nhuận trên 200 triệu đồng.

Còn gia đình bà Đặng Mùi Ghển ở xóm Nặm Bioóc, hiện trồng gần 100 cây lê vàng trên diện tích 0,3 ha theo quy trình VietGAP. Bà Ghển cho biết: “Mỗi năm vườn lê cho thu hoạch bình quân khoảng 3 tấn quả, giá bán từ 50 – 80 nghìn đồng/kg tuỳ loại, mang lại thu nhập từ 150 đến hơn 200 triệu đồng. Do sản phẩm được chứng nhận VietGAP, có truy xuất nguồn gốc rõ ràng, đến mùa thu hoạch, nhiều khách hàng đến tận vườn đặt mua nên gia đình rất yên tâm sản xuất”.

Việc tập trung phát triển các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao đã mang lại những chuyển biến tích cực trong sản xuất nông nghiệp của Nguyên Bình. Các vùng sản xuất chuyên canh đang từng bước được hình thành rõ nét, hiệu quả sử dụng đất được nâng lên, thu nhập của người dân ngày càng được cải thiện. Đây là hướng đi phù hợp, góp phần thúc đẩy kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá và bền vững.

Mía vàng Nguyên Bình, đặc sản của địa phương đang phát huy hiệu quả kinh tế rõ nét, cho giá trị sản xuất đạt từ 130 – 150 triệu đồng/ha/năm là một trong những cây trồng mang lại thu nhập khá cho người dân. Ảnh Quốc Sơn

Triển khai đồng bộ nhiều giải pháp

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng và phát triển các cây có giá trị kinh tế cao gắn với thị trường tiêu thụ ổn định ở Nguyên Bình vẫn còn khó khăn, thách thức.

Theo bà Nông Thị Hoà, Chủ tịch UBND xã Nguyên Bình, đó là quy mô sản xuất nông nghiệp trên địa bàn vẫn còn nhỏ lẻ, phân tán, chưa hình thành các vùng sản xuất hàng hoá tập trung. Mối liên kết trong chuỗi giá trị thiếu chặt chẽ; thị trường tiêu thụ tiềm ẩn nhiều rủi ro. Hệ thống hạ tầng phục vụ sản xuất còn bất cập, nguồn lực đầu tư cho nông nghiệp hạn chế; người dân khó tiếp cận các nguồn vốn tín dụng ưu đãi để mở rộng quy mô sản xuất. Đội ngũ cán bộ kỹ thuật, khuyến nông còn mỏng, trong khi địa phương thiếu lực lượng lao động trẻ được đào tạo chuyên sâu về nông nghiệp công nghệ cao…

Mặc dù vậy, những kết quả bước đầu đã tạo nền tảng quan trọng để Nguyên Bình tiếp tục khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, hướng tới phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại và bền vững trong giai đoạn 2025 – 2030. Địa phương xác định tập trung phát triển các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao theo hướng sản xuất hàng hoá gắn với thị trường tiêu thụ ổn định, qua đó nâng cao giá trị gia tăng trên đơn vị diện tích, tạo việc làm, tăng thu nhập và góp phần giảm nghèo bền vững.

Theo kế hoạch, đến năm 2030, xã phấn đấu trồng mới thêm 50 ha cây quế, duy trì và mở rộng lên 200 ha cây thuốc lá; đồng thời phát triển thêm 20 ha các loại cây ăn quả như lê, thanh long, quýt, cam, bưởi, na… Việc thực hiện mục tiêu sẽ góp phần nâng giá trị sản phẩm trồng trọt và nuôi trồng thuỷ sản của xã đạt 45 triệu đồng/ha, thu nhập bình quân đầu người lên 63 triệu đồng/năm và giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều bình quân trên 3% mỗi năm.

Vườn thanh long của gia đình ông Đinh Văn Cừ, xóm Vũ Ngược cho thu lợi hơn 200 triệu đồng mỗi năm. Ảnh Quốc Sơn.

Để hiện thực hoá các mục tiêu, Nguyên Bình triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trọng tâm. Theo bà Nông Thị Hoà, Chủ tịch UBND xã Nguyên Bình, trước hết địa phương rà soát, điều chính quy hoạch sản xuất nông nghiệp phù hợp với điều kiện tự nhiên, lợi thế từng vùng và nhu cầu thị trường; định hướng phát triển các vùng sản xuất tập trung gắn với vùng nguyên liệu, từng bước hình thành các khu sản xuất chuyên canh theo hướng hàng hoá.

Song song với đó, xã ưu tiên đầu tư, nâng cấp hệ thống hạ tầng phục vụ sản xuất như thuỷ lợi, giao thông nội đồng, điện, cơ sở bảo quản và sơ chế nông sản. Các nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia sẽ được lồng ghép, sử dụng hiệu quả. Công tác quản lý, vận hành và bảo trì các công trình sau đầu tư cũng được chú trọng nhằm phát huy hiệu quả lâu dài.

Một giải pháp quan trọng khác là đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Xã hỗ trợ người dân tiếp cận các giống cây trồng mới, kỹ thuật canh tác tiên tiến và các biện pháp phòng trừ sâu bệnh sinh học. Khuyến khích phát triển nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sinh thái, đồng thời ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng trồng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Để nâng cao hiệu quả sản xuất và đảm bảo đầu ra cho nông sản, xã tập trung củng cố các tổ hợp tác, hợp tác xã, tăng cường xây dựng liên kết theo chuỗi giá trị bền vững. Hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm, đặc biệt là các sản phẩm OCOP, tiếp tục được đẩy mạnh nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ.

Công tác đào tạo nguồn nhân lực cũng được địa phương đặc biệt quan tâm. Xã chú trọng tổ chức tập huấn nâng cao kiến thức sản xuất, kỹ năng tiếp cận thị trường cho người dân; đổi mới công tác tuyên truyền nhằm từng bước chuyển biến tư duy từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hoá. Nhân rộng các mô hình sản xuất hiệu quả góp phần tạo sự đồng thuận, thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững trên địa bàn.

Xã Nguyên Bình phát triển kinh tế nông nghiệp và các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao là hướng đi phù hợp nhằm tiếp tục khai thác hiệu quả nhiều lợi thế về đất đai, khí hậu, quỹ đất sản xuất, thúc đẩy phát triển cây trồng hàng hoá gắn với thị trường bền vững, nâng cao chất lượng sản phẩm và từng bước xây dựng thương hiệu sản phẩm các cây trồng chủ lực địa phương.

“Với định hướng đúng đắn cùng sự đồng lòng của chính quyền và nhân dân, Nguyên Bình đang từng bước xây dựng nền nông nghiệp hàng hoá hiệu quả, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện sinh kế cho người dân, tạo nền tảng vững chắc cho công cuộc giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn mới trong những năm tới”, bà Nông Thị Hoà, Chủ tịch UBDN xã Nguyên Bình lần nữa khẳng định.