![]() |
| Nhãn hữu cơ, logo chứng nhận và thông tin TXNG là những căn cứ quan trọng giúp người tiêu dùng phân biệt sản phẩm hữu cơ với các sản phẩm được quảng bá là “xanh”, “sạch” hoặc “tự nhiên”. |
Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ giai đoạn 2020–2030 đã đặt nền móng cho một lĩnh vực còn non trẻ tại Việt Nam. Khi thời hạn 2030 ngày càng gần, yêu cầu đặt ra không còn dừng ở mở rộng diện tích mà là làm cho các vùng sản xuất vận hành thực chất, có chứng nhận đáng tin cậy, dữ liệu minh bạch và đầu ra ổn định. Chỉ khi sản xuất gắn với thị trường, người nông dân được hưởng lợi tương xứng và các tiêu chuẩn được thực hiện nghiêm túc, nông nghiệp hữu cơ mới có thể phát triển bền vững.
Ngày 23/6/2020, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 885/QĐ-TTg phê duyệt Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ giai đoạn 2020–2030. Mục tiêu đến năm 2030 là đưa diện tích nhóm đất nông nghiệp sản xuất hữu cơ lên khoảng 2,5–3%; đất trồng trọt hữu cơ chiếm trên 2%; sản phẩm chăn nuôi hữu cơ đạt khoảng 2–3%. Giá trị trên một héc ta trồng trọt và nuôi trồng thủy sản hữu cơ được kỳ vọng cao gấp 1,5–1,8 lần sản xuất phi hữu cơ. Đề án 885 không chỉ theo đuổi số lượng héc ta. Hiệu quả kinh tế, chứng nhận, tổ chức sản xuất và thị trường đều là những thước đo quan trọng. Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong quá trình chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp, trong đó chất lượng, giá trị gia tăng và tính bền vững ngày càng được coi trọng.
![]() |
Tại buổi làm việc với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, TSKH. Hà Phúc Mịch cho rằng cần tăng cường minh bạch chứng nhận, quản lý vật tư đầu vào và bảo vệ những chủ thể sản xuất hữu cơ chân chính. |
Khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025 Việt Nam có khoảng 174.000 héc ta sản xuất hữu cơ, chiếm 1,4% diện tích nông nghiệp. Quy mô này tăng 47% so với năm 2016, song vẫn còn khoảng cách so với mục tiêu năm 2030.
Cơ quan quản lý cho biết diện tích được chứng nhận hữu cơ đang giảm ở một số địa phương, trong khi nhiều cơ sở chỉ áp dụng một phần quy trình như giảm phân bón hóa học, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật hoặc sử dụng phân bón sinh học. Những mô hình này có thể mang lại giá trị tích cực về môi trường và sức khỏe đất, nhưng nếu chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn thì không thể đồng nhất với sản xuất hữu cơ đã được chứng nhận.
Sự khác biệt không chỉ nằm ở tên gọi. Trao đổi với phóng viên, TSKH. Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam, khẳng định sản phẩm nông nghiệp hữu cơ khi lưu thông trên thị trường phải được chứng nhận, có nhãn mác, tem truy xuất nguồn gốc và logo tương ứng với tiêu chuẩn được chứng nhận.
Theo TSKH. Hà Phúc Mịch, yêu cầu này không chỉ áp dụng đối với sản phẩm cuối cùng. Các vật tư đầu vào sử dụng trong sản xuất hữu cơ cũng phải đáp ứng yêu cầu của sản xuất hữu cơ và phù hợp với tiêu chuẩn, quy định hiện hành. “Những sản phẩm chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện này không được gọi là sản phẩm hữu cơ”, ông nhấn mạnh. Người tiêu dùng cần kiểm tra nhãn hữu cơ và thông tin truy xuất về vùng sản xuất, đơn vị chứng nhận, tiêu chuẩn áp dụng cùng những nội dung liên quan. Các khái niệm quảng bá như “xanh”, “sạch”, “tự nhiên” không thể tự động thay thế cho căn cứ chứng nhận hữu cơ.
Muốn thị trường minh bạch hơn, theo Chủ tịch VOAA, người tiêu dùng phải được trang bị kiến thức, còn cơ quan thanh tra, giám sát chuyên ngành cần tăng cường kiểm tra để bảo vệ người mua, người sản xuất chân chính và uy tín của nông nghiệp hữu cơ Việt Nam. Cảnh báo về hệ quả của sự nhập nhằng này, ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, cho rằng lĩnh vực hữu cơ đang có dấu hiệu chạy theo xu hướng thị trường nhiều hơn giá trị thực chất. Ông Thanh cho rằng cần định lượng, định dạng rõ các cấp độ, phân biệt sản xuất hữu cơ đã được chứng nhận với những mô hình áp dụng một số nguyên tắc hoặc phương pháp hữu cơ nhưng chưa đủ điều kiện chứng nhận, tránh gây nhầm lẫn trên thị trường.
Theo Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Hữu cơ FiBL, Việt Nam có hơn 125.000 héc ta đất nông nghiệp hữu cơ trong năm 2024, tương ứng 1,01%. Đến năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ghi nhận khoảng 174.000 héc ta, chiếm 1,4% diện tích nông nghiệp. Khoảng chênh lệch giữa các nguồn thống kê cho thấy cần sớm hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia, phân định rõ diện tích đã được chứng nhận, diện tích đang chuyển đổi, tiêu chuẩn áp dụng và thời hạn chứng nhận. Một hệ thống dữ liệu thống nhất sẽ giúp đánh giá chính xác hơn tiến độ thực hiện Đề án 885, đồng thời hỗ trợ phân bổ nguồn lực đúng địa bàn và đúng đối tượng.
![]() |
Chính sách mở đường cho giai đoạn mới
Tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngành Nông nghiệp và Môi trường (1945–2025), Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng sinh thái, giá trị gia tăng cao; chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, từ tăng sản lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và xây dựng thương hiệu; phát triển mạnh nông nghiệp sinh thái, hữu cơ, tuần hoàn, ứng dụng công nghệ cao. Năm 2026 ghi nhận thêm những chính sách tạo lực đẩy mới. Nghị quyết số 85/NQ-CP ngày 4/4/2026 của Chính phủ tiếp tục xác định nhiệm vụ phát triển nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
Nghị quyết yêu cầu tổ chức vùng chuyên canh gắn với chỉ dẫn địa lý, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, vùng nuôi và chuỗi giá trị. Bên cạnh đó, Nghị định số 268/2026/NĐ-CP về khuyến nông, có hiệu lực ngày 20/8/2026, mở thêm nguồn lực cho hoạt động đào tạo, tư vấn và xây dựng mô hình. Tuy nhiên, đây là chính sách khuyến nông nói chung, không phải cơ chế hỗ trợ riêng cho sản xuất hữu cơ. Việc tiếp cận hỗ trợ vẫn phụ thuộc vào chương trình, đối tượng, ngân sách và cách triển khai cụ thể tại từng địa phương.
Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026–2030 yêu cầu vùng nguyên liệu chủ lực được chứng nhận, gắn với chế biến và tiêu thụ. Kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, khuyến nông cộng đồng, số hóa dữ liệu và tái chế phụ phẩm cũng được khuyến khích. Đây là những điều kiện thuận lợi để các địa phương xây dựng chuỗi sản xuất phù hợp với lợi thế từng vùng, trong đó có các chuỗi hữu cơ. Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản quốc gia được công bố ngày 30/6/2026 đã tích hợp hơn 18.500 sản phẩm của 170 doanh nghiệp tại 24 tỉnh, thành phố.
Đây là hạ tầng cần thiết cho minh bạch chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, truy xuất nguồn gốc không thay thế chứng nhận hữu cơ. Dữ liệu truy xuất chỉ thực sự có giá trị khi được cập nhật đầy đủ, có khả năng kiểm chứng và gắn với tình trạng chứng nhận của từng lô sản phẩm.
Khép kín chuỗi giá trị hữu cơ
Khung chính sách chuyên ngành hiện vẫn dựa chủ yếu vào Nghị định số 109/2018/NĐ-CP và Đề án 885. Nghị định 109 đã quy định hỗ trợ xác định vùng đủ điều kiện, chi phí chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn Việt Nam, đào tạo và xây dựng mô hình. Sau nhiều năm thực hiện, những vướng mắc về vật tư đầu vào, nhân lực kỹ thuật, chi phí chứng nhận, tổ chức sản xuất và khả năng tiếp cận thị trường cần tiếp tục được rà soát, đánh giá để chính sách phù hợp hơn với thực tiễn.
Tại buổi làm việc với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tháng 6/2026, Chủ tịch VOAA Hà Phúc Mịch đề nghị rà soát quy định về vật tư đầu vào, quản lý và công bố đơn vị cung ứng đạt yêu cầu. Hiệp hội cũng kiến nghị sơ kết Nghị định 109 và Đề án 885, đồng thời đào tạo cán bộ cơ sở. VOAA có thể tiếp tục phát huy vai trò cầu nối chuyên môn, phản biện chính sách và đồng hành cùng các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất. Kinh nghiệm về tiêu chuẩn, đào tạo và hệ thống bảo đảm có sự tham gia (PGS) có thể góp phần hỗ trợ các vùng sản xuất tổ chức kiểm soát nội bộ và nâng cao năng lực thực hành.
Chính sách hỗ trợ cũng cần được thiết kế theo hướng bao quát hơn toàn bộ chuỗi giá trị, thay vì chỉ tập trung vào một khâu như chi trả phí chứng nhận. Trong quá trình chuyển đổi, người sản xuất còn phải giải quyết bài toán vật tư đầu vào, thời gian chuyển đổi, tổ chức sản xuất, chế biến và thị trường tiêu thụ. Vì vậy, một mô hình chỉ nên được nhân rộng khi chứng minh được ít nhất ba yếu tố: quy trình sản xuất phù hợp tiêu chuẩn; tổ chức liên kết đủ năng lực duy trì chất lượng; và có thị trường tiêu thụ tương đối ổn định.
Nguồn lực công nên ưu tiên những chuỗi có khả năng duy trì hoạt động sau khi dự án kết thúc, thay vì chỉ tạo ra những mô hình đạt kết quả trong thời gian hỗ trợ. Đồng thời, các địa phương cần tránh phát triển nông nghiệp hữu cơ theo phong trào mà phải căn cứ vào điều kiện sinh thái, lợi thế sản phẩm và triển vọng thị trường của từng vùng. Việc áp dụng phương pháp hữu cơ cần được đặt trong một lộ trình rõ ràng, từ tổ chức vùng sản xuất, kiểm soát vật tư đầu vào, đào tạo nông dân đến chuyển đổi, chứng nhận, chế biến và tiêu thụ.
Chặng đường còn lại của Đề án 885 cần được nhìn nhận không chỉ qua những con số về diện tích, mà qua khả năng hình thành các vùng sản xuất duy trì được chứng nhận, có dữ liệu minh bạch và gắn kết bền vững với thị trường. Nói cách khác, “tăng tốc” không đồng nghĩa với chạy theo diện tích. Tăng tốc phải là tăng chất lượng, tăng tính minh bạch, tăng giá trị gia tăng và tăng lợi ích thực tế cho người sản xuất. Khi người nông dân thực sự tham gia vào chuỗi giá trị và được hưởng lợi tương xứng, nông nghiệp hữu cơ mới có thể vượt qua giai đoạn phát triển theo phong trào để trở thành một bộ phận vững chắc của nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam.