Một vườn cà phê ở Gia Lai đã được cấp mã số vùng trồng xuất khẩu. Ảnh: N.T.

Mã số vùng trồng (Production Unit Code - PUC) là mã số định danh cho một vùng sản xuất nông nghiệp nhằm theo dõi và kiểm soát tình hình sản xuất, kiểm soát sinh vật gây hại và truy xuất nguồn gốc nông sản. Đây không đơn thuần là một dãy số, mà là lời cam kết về quy trình canh tác đạt chuẩn, đảm bảo an toàn thực phẩm và đáp ứng các yêu cầu về kiểm dịch thực vật của nước nhập khẩu.

Việc thiết lập MSVT giúp cơ quan quản lý và các đối tác thương mại biết rõ: nông sản được trồng ở đâu, diện tích bao nhiêu, quy trình chăm sóc như thế nào và loại thuốc bảo vệ thực vật nào đã được sử dụng.

"Chìa khóa" mở cửa các thị trường khó tính

Trước đây, nông sản Việt thường xuất khẩu tiểu ngạch hoặc dựa vào sản lượng lớn nhưng thiếu tính minh bạch. Hiện nay, các thị trường lớn như Trung Quốc, Mỹ, EU, Nhật Bản, Úc... đều đặt ra những quy định nghiêm ngặt về vùng trồng.

Thị trường Trung Quốc: Từ vị thế là thị trường dễ tính, Trung Quốc đã chuyển sang kiểm soát chặt chẽ thông qua Lệnh 248 và 249. Nông sản không có MSVT và mã số cơ sở đóng gói gần như "không có cửa" để vào thị trường này qua đường chính ngạch.

Thị trường Mỹ và EU: Yêu cầu cực cao về dư lượng hóa chất và tính bền vững. MSVT chính là cơ sở dữ liệu đầu tiên để họ thực hiện công tác kiểm tra, giám sát từ xa. Nhờ có MSVT, những loại trái cây "tỷ đô" như sầu riêng, thanh long, nhãn, vải đã liên tiếp lập kỷ lục về kim ngạch xuất khẩu, tạo niềm tin tuyệt đối cho người tiêu dùng quốc tế.

Lợi ích đa chiều của Mã số vùng trồng

Đối với người nông dân: Thay đổi tư duy sản xuất

Việc áp dụng MSVT buộc người nông dân phải từ bỏ thói quen canh tác tự phát, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật vô tội vạ. Thay vào đó, họ phải ghi chép nhật ký sản xuất, sử dụng phân bón hữu cơ và thuốc sinh học theo nguyên tắc "4 đúng". Điều này không chỉ bảo vệ sức khỏe người trồng mà còn giúp giảm chi phí đầu vào, tăng giá trị sản phẩm trên mỗi đơn vị diện tích.

Đối với doanh nghiệp: Nâng tầm thương hiệu

Doanh nghiệp sở hữu hoặc liên kết với các vùng trồng có mã số sẽ chủ động được nguồn hàng chất lượng cao, ổn định về sản lượng. Đây là lợi thế cạnh tranh cực lớn khi đàm phán hợp đồng, giúp nông sản tránh tình trạng "được mùa mất giá" do bị ép phẩm cấp.

Đối với nền nông nghiệp quốc gia: Quản lý số hóa hiệu quả

MSVT là bước đi đầu tiên của quá trình chuyển đổi số trong nông nghiệp. Thông qua hệ thống quản lý trực tuyến, cơ quan chức năng có thể dự báo sản lượng, kiểm soát dịch bệnh trên quy mô lớn và xây dựng bản đồ số nông sản, từ đó đưa ra các chính sách hỗ trợ kịp thời và chính xác.

Những thách thức trong việc duy trì và quản lý

Dù mang lại lợi ích to lớn, việc triển khai MSVT tại Việt Nam vẫn đối mặt với không ít rào cản: Sản xuất nhỏ lẻ, manh mún: Phần lớn diện tích canh tác thuộc hộ cá thể, khó gom đủ diện tích tối thiểu để cấp mã số chung. Tình trạng "mượn mã số": Đây là vấn nạn nhức nhối khi một số doanh nghiệp không đầu tư vùng nguyên liệu nhưng lại lấy mã số của vùng khác để hợp thức hóa hồ sơ xuất khẩu. Điều này cực kỳ nguy hiểm, vì nếu một lô hàng bị phát hiện vi phạm, toàn bộ mã số vùng trồng đó có thể bị nước nhập khẩu thu hồi, ảnh hưởng đến hàng nghìn nông dân chân chính. Hậu kiểm còn lỏng lẻo: Nhiều vùng sau khi được cấp mã số không duy trì đúng quy trình canh tác, dẫn đến chất lượng giảm sút theo thời gian.

Giải pháp để MSVT thực sự là bệ đỡ vững chắc

Để phát huy tối đa giá trị của MSVT, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa "4 nhà": Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp - Nhà nông. Về phía cơ quan quản lý: Cần tăng cường công tác thanh tra, hậu kiểm và xử lý nghiêm các hành vi gian lận mã số. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào việc cấp và quản lý mã số để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân.

Về phía chính quyền địa phương: Cần quy hoạch vùng trồng tập trung, hỗ trợ người dân thành lập các HTX để đủ điều kiện cấp mã số quy mô lớn. Về phía doanh nghiệp: Cần xây dựng mối liên kết bền vững với nông dân, hỗ trợ kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm, thay vì chỉ "mua đứt bán đoạn". Về phía người nông dân: Phải ý thức được rằng MSVT là tài sản, là "sinh mệnh" của sản phẩm. Việc tuân thủ quy trình không chỉ để xuất khẩu mà còn để bảo vệ môi trường sống của chính mình.

Mã số vùng trồng không chỉ là một thủ tục hành chính, mà là biểu tượng của một nền nông nghiệp minh bạch, trách nhiệm và hiện đại. Trong hành trình đưa nông sản Việt "bay cao, bay xa", MSVT chính là nền móng, là bệ đỡ giúp chúng ta tự tin khẳng định vị thế trên bản đồ nông nghiệp thế giới. Chỉ khi mỗi vùng trồng đều có "giấy khai sinh" chuẩn mực, khi đó nông sản Việt mới thực sự thoát khỏi cảnh "giải cứu" và bước vào kỷ nguyên của sự phát triển bền vững./.